Voorbeeld

DIRK BAKSTEEN (1886-1971) "HOEVE AAN DE BOSRAND"


In opdracht van het Jakob Smits museum (www.jakobsmits.be).


Elk schilderij heeft een verhaal. Het verhaal van "hoeve aan de bosrand" is wel heel bijzonder.
Fotografie: Hans Henderickx
Het schilderij werd, in de bevrijdingstijd na de oorlog, nog in natte staat van de ezel weg geritst en meegenomen uit het atelier van Dirk. Het werd in vieren gevouwen en onder een matras verstopt en later door Bert Nuyts uit een vuilbak gevist. Hij schonk het aan het J.S museum en Gaston Craps heeft toen de meest noodzakelijke restauratie uitgevoerd door het schilderij te voeden met lijnolie en het her op te spannen.

Gaston Craps vertelde mij dat hij de beschadigde delen met olieverf heeft opgevuld en bijgewerkt. Op dit eindresultaat werd een laag vernis gestreken.




Ruim 20 jaar later constateren we dat de retouches flink zijn nagedonkerd. Het schilderij is gegolfd door onvoldoende spanning. Er is een geprononceerde barstvorming in de kruisvorm naar aanleiding van het viervouwen en ook daardoor zijn er verfdelen afgesprongen.

Het uitgesproken barstpatroon is vergelijkbaar met de levensduur van een schilderij dat meer dan driemaal zo oud is door de extreme omstandigheden waaronder dit doek geleden heeft.
EquusArt, Baksteen, voor restauratie




 

 

 

 

   Voor de restauratie

Uit fotografisch onderzoek met raaklicht en UV licht, die door fotograaf Hans Henderickx uit Mol werden genomen, (www.fotoos.be) werd deze schade in beeld gebracht.
De foto's hebben een documentaire waarde die de geschiedenis van het schilderij op een specifieke manier in beeld brengen.
Zij zijn uitstekend vergelijkingsmateriaal doorheen het hele restauratieproces.




Vanuit elementair conserverend oogpunt dringt het gladstrijken van het schilderij zich op. Het gladstrijken beoogt het stabiliseren van de toestand waarin dit kunstwerk zich bevindt.

Wanneer de golving blijft zal dat in de toekomst nefaste gevolgen hebben. Het onregelmatig reliëf van het schilderij zal zich steeds meer opdringen. De verflaag neemt de golving en de verzakkingen van het doek over en gaat verder op die specifieke manier een zwaardere barstvorming ontwikkelen.
EquusArt, Baksteen, na restauratie




 

 

 

 

   Na de restauratie

Op de heuvel van de golving, waar de spanning het hoogst is, zullen steeds meer schadedelen ontstaan. Niet alleen het ontwricht spanningsveld maar ook het daardoor geforceerde ouderdomscraquelé zal een ander vochtbeheer binnen het schilderij tot gevolg hebben. Deze processen van waterdampdiffusie, die permeatie wordt genoemd, lokken mechanische bewegingen uit in de schilderlaag en de drager. Deze processen kunnen misvormingen van het doek en uiteindelijk van de schilderlaag veroorzaken.


Waterdamp is de belangrijkste veroorzaking van elke vorm van schotelvorming.Het veroorzaakt het opzwellen en krimpen van niet alleen de textiele drager maar ook de schilderlaag. De waterdamp kan zich ophopen in de barsten van de schilderlaag door capillaire condensatie en osmotische processen.


De restauratie verliep als volgt. Het schilderij werd, onder een constante druk en temperatuur, glad gestreken. Het gladstrijken kan het best samen gaan met een impregnatie van was-hars mengsel. Het procédé beoogt niet alleen een effen vlak te realiseren maar vooral om het verouderingsproces af te remmen en een vervroegde schotelvorming te vermijden.


Deze Baksteen werd op een nieuw chassis gespannen en dan kon het eigenlijke retoucheerwerk of pointeerwerk starten. De eerdere retouches met olieverf zijn nagedonkerd. Het nadonkeren is een typisch verschijnsel van olieverf. Deze verkleurde overschilderingen werden verwijderd en naderhand herdaan in een niet nadonkerend medium (paralloïd B-72 vernis).


De lacunes werden voorafgaand opgevuld en geïntegreerd qua structuur naar hun omgeving. Dit was noodzakelijk om een goed resultaat te bekomen. Het pointeerwerk werd voorzien van een artificieel craquelé om een illusionistische retouche te creëren. Een eindvernis sloot de restauratie af om het gewenste glans-mat effect te bekomen.